Szara strefa w branży tytoniowej rośnie. Eksperci, przedsiębiorcy i służby podczas debaty w Sejmie

Rosnąca skala nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi, konsekwencje zmian polityki akcyzowej oraz zagrożenia dla przedsiębiorców, finansów publicznych i konsumentów były głównymi tematami posiedzenia Parlamentarnego Zespołu „Innowacje i Rozwój’27”, które odbyło się 16 października 2026 r. w Sejmie RP. Debata została zorganizowana we współpracy posła Tomasza Rzymkowskiego, przewodniczącego Zespołu, oraz Instytutu Inicjatyw Gospodarczych i Konsumenckich INSTIGOS.

Spotkanie stanowiło kontynuację cyklu debat poświęconych problemowi szarej strefy w polskiej gospodarce i jej wpływowi na legalnie działające przedsiębiorstwa, konkurencyjność rynku oraz dochody budżetu państwa. Po wcześniejszej dyskusji dotyczącej branży spirytusowej tym razem uwaga uczestników skoncentrowała się na sektorze tytoniowym.

W debacie uczestniczyli przedstawiciele Centralnego Biura Śledczego Policji, organizacji przedsiębiorców, sektora tytoniowego, eksperci gospodarczy i podatkowi oraz przedstawiciele INSTIGOS.

Szara strefa ponownie się powiększa

Jednym z najważniejszych tematów posiedzenia była rosnąca skala nielegalnej produkcji i sprzedaży wyrobów tytoniowych.

Przedstawiciele Centralnego Biura Śledczego Policji zaprezentowali dane dotyczące działalności zorganizowanych grup przestępczych, nielegalnych fabryk papierosów oraz międzynarodowych kanałów przemytu.

Z przedstawionych informacji wynika, że w okresie od początku 2026 r. do końca września zabezpieczono ponad 311 mln nielegalnych papierosów oraz ujawniono 18 nielegalnych fabryk. Funkcjonariusze zwracali również uwagę na coraz bardziej złożone mechanizmy przestępcze oraz rozwój nielegalnego obrotu nowymi kategoriami wyrobów nikotynowych.

Niepokojące dane zaprezentował także Jacek Fundowicz z Instytutu Prognoz i Analiz Gospodarczych (IPAG). Według przedstawionych przez niego szacunków udział szarej strefy w polskim rynku papierosów wzrósł z około 4,4% w połowie 2023 r. do 9,7% w ostatnim analizowanym okresie.

Oznacza to ponad dwukrotny wzrost udziału nielegalnego rynku w stosunkowo krótkim czasie.

Polityka akcyzowa a rozwój nielegalnego rynku

Istotna część dyskusji dotyczyła wpływu polityki podatkowej na funkcjonowanie legalnego rynku tytoniowego.

Eksperci wskazywali, że gwałtowne zmiany stawek akcyzy i odejście od wcześniej przyjętej mapy akcyzowej mogą ograniczać przewidywalność prowadzenia działalności gospodarczej, zwiększać różnice cenowe między produktami legalnymi i nielegalnymi oraz wzmacniać ekonomiczne zachęty do przemytu.

W trakcie posiedzenia przedstawiciele IPAG, kancelarii BBGTAX oraz Federacji Przedsiębiorców Polskich zwracali uwagę na konieczność oceny skutków zmian podatkowych nie tylko przez pryzmat wysokości stawek, lecz także ich rzeczywistego wpływu na dochody budżetowe, konkurencyjność przedsiębiorstw i skalę szarej strefy.

Podkreślano również znaczenie stabilności i przewidywalności regulacji, szczególnie w kontekście przyszłych zmian krajowej polityki akcyzowej oraz prac nad przepisami na poziomie Unii Europejskiej.

INSTIGOS: nielegalny obrót to również zagrożenie dla konsumentów

Ważnym elementem dyskusji był głos Instytutu Inicjatyw Gospodarczych i Konsumenckich INSTIGOS, który zwrócił uwagę na konsumencki wymiar nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi.

Przedstawiciel Instytutu, Jaromir Ćwikła, skierował do funkcjonariuszy CBŚP pytanie dotyczące składu i potencjalnej szkodliwości papierosów pochodzących z nielegalnej produkcji.

W odpowiedzi przedstawiciele służb wskazywali na warunki panujące w ujawnianych fabrykach, brak odpowiednich standardów higienicznych oraz ryzyko zanieczyszczenia surowców i obecności niepożądanych substancji chemicznych.

Dyskusja pokazała, że problem szarej strefy nie ogranicza się wyłącznie do strat budżetowych i nieuczciwej konkurencji. Nielegalny obrót wyrobami tytoniowymi wiąże się także z ryzykiem dla bezpieczeństwa konsumentów, którzy nie mają pewności co do pochodzenia i składu kupowanych produktów.

Potrzebne skuteczne rozwiązania, a nie tylko kolejne regulacje

Uczestnicy spotkania podkreślali potrzebę skuteczniejszego przeciwdziałania nielegalnej produkcji i przemytowi, w tym współpracy krajowych oraz europejskich służb i instytucji odpowiedzialnych za kontrolę rynku.

Ważnym wątkiem była również konieczność prowadzenia polityki podatkowej i regulacyjnej uwzględniającej jej wpływ na zachowania konsumentów, funkcjonowanie legalnych przedsiębiorców i działalność zorganizowanych grup przestępczych.

Posiedzenie zakończyło się podsumowaniem przedstawionych zagrożeń oraz wskazaniem potrzeby dalszej dyskusji nad skutecznością obecnych mechanizmów ograniczania szarej strefy.

Debata zorganizowana przez posła Tomasza Rzymkowskiego we współpracy z INSTIGOS była kolejnym spotkaniem poświęconym systemowej analizie nielegalnego obrotu w sektorach szczególnie narażonych na rozwój szarej strefy.

Instytut zamierza kontynuować działania służące identyfikowaniu barier regulacyjnych, ochronie interesów legalnie działających przedsiębiorców oraz zwiększaniu bezpieczeństwa konsumentów.

Nagranie posiedzenia: Archiwum transmisji Sejmu RP

#INSTIGOS #SzaraStrefa #Akcyza #Gospodarka #Przedsiębiorcy #Sejm